Theoretische onderbouwing

inleiding

Verhalen zijn een essentieel onderdeel van iedere cultuur. Vanaf het moment dat onze voorouders een besef ontwikkelden van de wereld om zich heen hebben ze anderen er over willen vertellen. Eerst alleen met tekeningen in grotten en later met het gesproken woord. Het instinct om verhalen te vertellen is een van onze meest natuurlijke instincten en een van de bouwstenen van iedere samenleving. Eigenlijk iedereen heeft van binnen wel een behoefte om verhalen te vertellen; om te delen wat ons is gebeurt, om over jezelf te vertellen aan de wereld, om jezelf te presenteren, om anderen te waarschuwen, om anderen iets te leren, om anderen te vermaken, de redenen waarom zijn haast zo eindeloos als er verhalen op de wereld zelf zijn.

 

stukje geschiedenis

Verhalen bestaan al zolang als dat de mens bestaat. Sinds de eerste oermens zich bewust werd van iets in zijn omgeving en de behoefte voelde om hier over te vertellen aan een ander persoon worden verhalen verteld. Verhalen zijn een onderdeel van iedere cultuur en onze zingeving. Van oudsher gebruikt men verhalen om de wereld om zich heen te verklaren, hier ligt ook de basis voor alle verhalen over (natuur)geesten, goden en alle mythische wezens. Verhalen werden gebruikt om kennis over te dragen van de ene generatie op de andere, eerst mondeling en later via het geschreven woord. In moderne tijden is hier door de ontwikkeling van technologie onder andere de film, televisie en het internet bijgekomen maar uiteindelijk gaat het over het vertellen van het verhaal ongeacht het medium.

 

Van oudsher was de verhalenverteller een van de belangrijkste personen in een samenleving. Sommigen trokken rond terwijl anderen een vaste plek hadden, maar overal waren de beste plekken gereserveerd voor de verhalenvertellers. Door de verhalen kregen mensen nieuws mee over wat er in de rest van de wereld gebeurde, werden wijsheden gedeeld en tradities in stand gehouden. Met de ontwikkeling van de muziek kwamen ook de barden, muzikanten die hun verhaal kracht bijzetten met behulp van muziek en toneel. Gedichten werden een kunstvorm op zichzelf en de grootmeesters van deze kunsten worden tot op de dag van vandaag herinnerd en geëerd.

 

Met de uitvinding van de boekdrukkunst werd het makkelijker om verhalen te verspreiden onder een groter deel van de bevolking. Dit betekende overigens niet dat iedereen kon lezen destijds, dat kwam later pas. Met de komst van de film gingen verhalen de hele wereld over in een hoger tempo. De ontwikkeling van de televisie bracht verhalen in de huiskamer. Eerst bij een enkel huishouden, waardoor de hele buurt samen televisie keek en later bij iedereen thuis. Tegenwoordig is de televisie uit geen huishouden meer weg te denken.

Met de opkomst van de Personal Computer en het internet werd de wereld tegelijkertijd heel erg groot en heel erg klein. De hele wereld kwam de huiskamer binnen maar tegelijkertijd begonnen mensen zich te isoleren van de directe omgeving om zich om te dompelen in de digitale omgeving.

Zoals met iedere nieuwe ontwikkeling ontstaat er uiteindelijk een soort tegenbeweging, zeker als het nieuwe er van af is. In het boek Generatie Einstein wordt beschreven dat de nieuwe generatie(geboren na ongeveer 1980) misschien wel gebruik maakt van alle nieuwe technologieën maar juist veel meer waarde hecht aan persoonlijk contact en belang. Waar de generatie voor hun op digitale fora zat gebruiken zij Whatsapp om af te spreken voor een bordspelavondje. De industrie voor bordspellen heeft het overigens nog nooit zo goed gedaan, niet eerder werden er zoveel nieuwe spellen ontwikkeld of verkocht.  Juist door het individualisme lijkt de behoefte aan een community groter dan ooit te zijn bij de nieuwe generatie.

 

Deze generatie heeft ook andere behoeften als het aankomt op leren. Ons huidige onderwijssysteem is nog steeds ingesteld op het 19e eeuwse model wat vooral arbeiders moet leveren voor fabrieken. Produceren en reproduceren van gestandaardiseerde informatie staat voorop, terwijl de maatschappij voor een groot gedeelte al lang hier voorbij geëvolueerd is. Natuurlijk is er nog steeds een behoefte aan fabrieksmedewerkers maar we leven tegenwoordig in een kennismaatschappij en hierbij is juist zelf kritisch na kunnen denken en eigen initiatief noodzakelijk om succesvol te kunnen zijn.

 

Bij de huidige generatie heerst er een veel sterkere behoefte aan erkenning van de eigen persoon, om gezien te worden voor wie JIJ bent. Met de steeds groter wordende klassen en een leersysteem wat nog steeds grotendeels is gebaseerd op reproduceren van informatie wordt in deze behoefte niet voldoende voorzien.  Ook de verwerking van de informatie gaat anders dan vroeger, er kan veel meer informatie tegelijk worden verwerkt maar de manier waarop de informatie binnenkomt is wel gewijzigd. Leren gebeurt veel meer vanuit een intrinsieke behoefte, omdat je het zelf wil leren, dan dat van bovenaf wordt opgelegd wat je moet leren.  De afgelopen jaren is er sprake van een mentaliteitsverandering in het onderwijswerkveld, ook wel bekend als een Paradigma Shift, maar helaas is deze verandering nog niet voldoende doorgedrongen tot de beleidsmakers.

 

De Fantasy sector, inclusief Science Fiction, Horror, Young Adult en alle aanverwanten heeft zich de laatste jaren enorm ontwikkeld. Het begon met het spel Little Wars van science fiction schrijver H.G. Wells, kreeg een sterke impuls ten tijde van de hippybeweging met de populariteit van J.J.R. Tolkiens Lord of the Rings boeken en de ontwikkeling van het eerste roleplaying Game Dungeons and Dragons in de jaren 70, tot de ontwikkeling van de videospellen en de online spellen en community's als World of Warcraft en nu de popolariteit van het genre door series als The Big Bang Theory en Stranger Things, Fantasy en Gaming zijn een miljardenindustrie en here to stay.

Met het toenemen van de behoefte aan community en sociaal contact zijn mensen steeds meer op zoek naar unieke manieren om een leuke tijd te hebben en vooral een unieke ervaring. In landen als de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk is het al mogelijk om een goed betaalde boterham te verdienen met het aanbieden van roleplaying games en het faciliteren van  sociale spellen activiteiten. In Denemarken is Live Action RolePlaying (larp) zelfs al sinds jaren volkssport nummer 1, populairder dan voetbal, zijn er scholen waar men les geeft via Larp en krijgen spellen organisaties zelfs overheidssubsidies voor hun verrijking van de samenleving. Zover is het in Nederland nog lang niet, maar langzaamaan is ook hier sprake van een mentaliteitsverandering;  Men is meer bereid om nieuwe methoden te accepteren en het aanbod professionaliseert hierdoor ook steeds meer.

 

Leertheorieën

De Psycholoog Carl Rogers spreekt van het concept van zelf actualisatie; Dat ieder mens continu bezig is met de zoektocht naar de mogelijkheden om de best mogelijke versie van zichzel f te kunnen worden. Deze motivatie komt van binnenuit en is daarmee een intrinsieke motivatie en echt van jezelf. Of deze motivatie wordt gestimuleerd of niet hangt vooral af van ieders socialisatieproces; Als je omgeving je stimuleert het beste uit jezelf te halen en je erkent wanneer je dit doet zal je intrinsieke motivatie toenemen, wordt je ontmoedigd, tegengewerkt of in een keurslijf gedwongen wat anderen voor je hebben bedacth dan zal je intrinsieke motivatie verminderen. Het is als een bloem, bij voldoende zonlicht, water en verzorging groeit deze uit tot een prachtige plant, zonder dit verschrompelt hij tot niets.

 

Rogers baseert zich op, en wordt gesteund door diverse collega's in het werkveld. Vygotsky schreef al over het belang van de intrinsieke motivatie voor het leerproces en de zelfontwikkeling en Paiget nam dit later over en werkte het verder uit tot de basis van het Natuurlijk leren.

 

 

Natuurlijk leren baseert zich op het behaviourisme, op het stimuleren van het zelf ontdekken van het "zelf" en staat hiermee haaks op het sociaal constructivisme waar onze maatschappij en onderwijssysteem van oudsher op zijn gebaseerd. Het sociaal constructivisme baseert zich op theorieën als die van Pavlov dat mensen "truukjes"  en motivatie kan worden aangeleerd door een simpele beloningsstructuur.  Het grote probleem hiermee is dat de motivatie dan extern is en er geen interne motivatie is om iets te doen wanneer de beloning wegvalt. Eerdere sociale experimenten als het communisme in de voormalige Sovjet Unie bewijzen dat zonder stimulering van de intrinsieke motivatie de productiviteit van een maatschappij keldert.

 

Het Natuurlijk leren gaat uit van de intrinsieke motivatie. Leren moet behalve leerzaam ook interessant en een stimulerende functie hebben. In plaats van frontaal klassikale lessen wordt er gewerkt met projecten en thema's waarbij zelfsturing voorop staat. Het boek " Koop een auto op de Sloop" van van Emst spreekt van een Paradigma shift.  Voor een gedeelte is dit onderwijs ingevoerd in onderwijs met gemengde resultaten. Waar het in de praktijk vooral aan bleek te ontbreken waren concrete kaders en het ontbreken van voldoende vaardigheden tot zelfsturing bij de deelnemers. Inmiddels is op veel plekken sprake van een herziende vorm van Natuurlijk leren.

 

 

Uit Schotland is de methode van de Storyline approach overgewaaid. Deze methode ligt in het verlengde van het natuurlijk leren, maar geeft structuur door het project in een verhaalvorm te gieten. Hierdoor wordt de deelnemer persoonlijk betrokken bij het product/verhaal maar heeft de onderwijzer/coach nog voldoende handvaten om het leerproces te sturen en concrete doelen te kunnen stellen.

Socialisatie

Karl Egan spreekt over het belang van socialisatie en leerprocessen

 

Zoals te zien is in het schema zijn er verschillende manieren van leren.  Vooral het Romantische leren is van belang bij het leren via verhalen. Door identificatie met hoofdpersonen en binding met het verhaal ontstaat de intrinsieke motivatie waardoor het leerproces kan gaan beginnen.

Om te kunnen leren is ook veiligheid nodig. Maslow heeft hiervoor een piramide van behoeften gecreerd waarbij iedere laag voldoende moet zijn opgebouwd voor aan de volgende kan worden begonnen. Bovenaan staat zelfontplooiing, maar hiervoor is dus wel eerst veiligheid nodig. Critici  hebben gewezen op het gebrek aan onder andere erkenning in de piramide. Door middel van spelenderwijs leren via verhalen kunnen deelnemers zichzelf ontplooien in een veilige omgeving waar ze kunnen experimenteren met oorzaak en gevolg zonder risico te lopen. Tevens kan er worden geoefend met verschillende sociale rollen aannemen door het uitspelen van personages.

 

het belang van recreëren

“Door te recreëren bevredigen mensen een aantal elementaire behoeftes. Zij ontspannen zich door lichamelijk en geestelijk uit te rusten, bij te komen. Recreëren betekent feitelijk ‘herscheppen’. Daarnaast bevredigt het ook de behoefte om zich ongedwongen dan wel vrijwillig naar eigen behoefte, keuze en regels in te spannen. Ook de behoefte aan gezelligheid, aan het samenzijn met andere mensen en de behoefte aan genot of plezier worden in het recreëren bevredigd. (…) recreatieve activiteiten kunnen ook bijdragen aan de bevrediging van gecompliceerder behoeften, zoals zelfrealisering of iets presteren, vrijheid en identiteitsvorming en een verlangen naar het onbekende, het avontuur.” (Marcel Spierts, Balanceren en Stimuleren 1994)

 

 Jan van Rosmalen geeft in Woord aan de Verbeelding (1999) de volgende omschrijving van creativiteit:

-              de drang om iets te scheppen zonder model

-              de innerlijke drang om je te uiten

-              van gebaande wegen afwijken

-              een nieuwe oplossing voor een probleem verzinnen

-              iets nieuws scheppen uit iets ouds

-              iets op geheel nieuwe wijze bekijken

-              de mogelijkheid om de werkelijkheid zodanig te veranderen, dat deze een betekenis krijgt die voordien 

               niet vermoed werd

-              het vermogen om je voorstelling van de werkelijkheid gestalte te geven in een taal, beeld of beweging die

                uniek is

-              een min of meer geslaagde poging om een nieuwe wending te geven aan iets wat vast leek te liggen.

 

Bij recreatie is men niet zozeer bezig iets nieuws te scheppen, maar iets opnieuw te scheppen.

 

Jan van Rosmalen geeft tevens in Het Woord aan de Verbeelding, geïnspireerd door onder andere Rubin, Fein en VandenBerg de volgende kenmerken van spontaan spel:

  1. Spel is spontaan gedrag, het is relatief vrij van extern opgelegde regels en verwachtingen.
  2. Iemand die speelt is intrinsiek gemotiveerd.
  3. Bij spel staat het middel relatief centraal (niet het doel) = spel is een autotelische[1] activiteit.
  4. Bij spel is er sprake van een interne locus of control. (De speler bepaalt wat er gebeurt)
  5. Bij spel is er sprake van een eigen andere werkelijkheid, en een besef van dit anders zijn.
  6. Bij spel is de persoon met grote aandacht betrokken bij de activiteit.
  7. Spel gaat samen met een positief gevoel. (affect)

[1] Autotelisch: het doel in zichzelf. De mens speelt om te spelen

 

Het aanleren van vaardigheden

Role-playing games, zoals rollenspellen in het Engels heten, zijn een unieke manier om op een leuke manier belangrijke levensvaardigheden aan te leren zoals:

Ø  tellen                                              

Ø  rekenen

Ø  samenwerken

Ø  problemen oplossen

Ø  de eigen fantasie leren gebruiken

Ø  acteren/toneelspel

Ø  kennis over geschiedenis

Ø  socialisatie

 

In het boek "Het Puberende Brein" beschrijft Eveline Crone de diverse ontwikkelings fasen die de hersenen ondergaan van kind tot volwassene. Door het op het juiste moment inzetten van gepaste methoden en stimulans kan het brein zich optimaal ontwikkelen. Ook bij ontwikkelingsstoornissen en leerstoornissen kan door op een andere, en veel leukere manier  van leren de ontwikkeling verder gestimuleerd worden. Bij Ocalis zijn wij bekend met diverse ontwikkelings en leerstoornissen, of rugzakjes, en hoe onze methoden in te zetten om  deelnemers met deze rugzakjes te kunnen ondersteunen in hun ontwikkeling. Wij gaan hierbij uit van mogelijkheden en niet van problemen, het positieve stimuleren staat voorop zonder de beperkingen te onderkennen. Hiervoor maken wij gebruik van een persoonlijk traject voor deelnemers met een rugzakje met extra persoonlijke begeleiding en rapportage voor ouders.

 

Wat maakt de methode van Ocalis nou zo uniek?

 

Onze methode combineert de kennis en ervaring uit diverse werkvelden tot een nieuw product. Zowel agogische, pedagogische, didactische, filosofische, antropologische, sociaal-culturele,  groes dynamica, sociologie, psychologische als andere werk en denkwijzen worden gebruikt om een unieke ervaring te creëren.  Het spel is het raamwerk waarin door het inzetten van recreatie zelfontplooiing en vaardighedenontwikkeling worden gestimuleerd. Alle verhalen en werelden zijn zelf bedacht. Vele producten zijn zelf ontwikkeld of aangepast/vertaald naar de specifieke behoeften van de doelgroep. Persoonlijk contact en begeleiding staan voorop.

Literatuurlijst

hoewel wij persoonlijk geen voorstander zijn van de huidige indek cultuur waarbij niemand nog een eigen mening mag vormen zonder daarbij letterlijk zogeheten experts te moeten quoten is het wel handig om een idee te geven waar wij ons op baseren. Buiten de genoemde literatuur om baseren wij ons nog op de vele duizenden boeken die wij hebben gelezen in ons leven en onze levenservaring.

- storyline-scotland.com

- expertisecentrum verhalend ontwerpen

- Koop een auto op de Sloop, Van Emst

- Het puberende Brein, Eveline Crone

-Balanceren en stimuleren, Marcel Spierts

-Psychologie en sociologie, Wijsman

- Zes denkende hoofddenksels, Edward de Bono

- Veranderkundige Modellen, Donkers

- lesgeven en zelfstandig leren, Geerligs en van der Veen

- Sociaal Agogische projecten, Schuringa

- Meeting point Nederland, Duyvendak en Veldboer,

-A history of the modern World, Palmer e.a.

- gedragsobservatie, van de Sande

- ontwikkelingspsycholgoie, Kohnstamm

- begeleiden van groepen, groepsdynamica in praktijk, Remmerswaal

- begeleid intervisie model, hendriksen

-orientatie in de sociale psychologie, Wilke

-Creatieve intelligentie, belliston

-Generatie Einstein, Boschma en Groen

- coachen op contact, slooter

- transaction analysis in psychotherapy, Berne

- Het gehele werk van Carl Rogers, Vygotsky, Piaget en collega's

- Kinderen met leer- en gedragsproblemen, de Groot en Paagman

- Zakelijk telefoneren(het gedeelte over communicatie), Y. van der Linden-Mens e.a.

- Amusing ourselves to Death, Neil Postman

-The clash of civilizations and the remaking of world order, Samuel Huntington